Poniżej fragmenty wybrane z  artykułu Władysława Kucharskiego  p.t. „115 lat Związku Polaków w Austrii „Strzecha”

W dziejach diaspory polskiej datą szczególną jest rok 1894. W tym bowiem roku (28 listopada) w Namiestnictwie Dolnej Austrii zostało zarejestrowane Stowarzyszenie Polskie „Strzecha” (późniejsza nazwa Związek Polaków w Austrii „Strzecha”).

Do utworzenia stowarzyszenia walnie przyczynili się świadomi narodowo Polacy osiadli w Wiedniu, na czele z radcą dworu Piusem Twardowskim. Jemu członkowie „Strzechy” powierzyli funkcję prezesa, którą piastował w latach 1894 – 1898.

„Strzecha”, od zarania rozwijając różnorodne formy działalności kulturalno-oświatowej i społecznej, miała na celu „stworzenie szerokiego ogniska ogólnopolskiego z wykluczeniem wszelkich różnic i odcieni kastowych, ogniska, które połączy wszystko, co polskie w jedną zwartą całość pod wezwaniem pracy narodowej i pielęgnowania idei polskich” („Rocznik Stowarzyszenia Polskiego 'Strzecha' w Wiedniu – 1907”, s.1).

W pierwszych dwóch dekadach istnienia „Strzecha” zrzeszała głównie urzędników zatrudnionych w naczelnych organach administracji austriackiej, właścicieli przedsiębiorstw przemysłowych i zakładów usługowych oraz twórców, adwokatów, lekarzy i księży. W początkowym okresie stowarzyszenie liczyło niespełna 200, w 1913 r. 227 członków, a w okresie największego rozwoju, tj. w 1984 r., zrzeszało 1286 członków.

W ramach „Strzechy” działało kilka zespołów artystycznych i oświatowych. Od 1905 r. w jej łonie istniał Polski Związek Literacki, często zwany też Kołem Literackim, który urządzał ciekawe odczyty pod nazwą „Żywy Dziennik”. Każdy „Żywy Dziennik”, obok stałej części literackiej , zawierał informację o ważniejszych sprawach społecznych, kulturalnych i politycznych, zwłaszcza o losach Polaków żyjących w zaborach pruskim i rosyjskim.

W latach 1906-1914 żywą działalność w ramach „Strzechy” rozwijały kabarety i teatr amatorski.

Członkowie „Strzechy” byli niestrudzonymi propagatorami zamysłu – zrodzonego w latach 80. XIX w. - utworzenia w Wiedniu instytucji o charakterze oświatowym pod nazwą „Dom Polski”. W sprawozdaniu „Strzechy” za rok 1906 została przedstawiona śmiała i zarazem realna koncepcja nabycia obiektu dla Polonii oraz naszkicowano profil przyszłej instytucji. Autorem projektu nabycia „Domu Polskiego” był dr Henryk Monat.

Obecnie w obiekcie tym mają swoją siedzibę Stacja Naukowa Polskiej Akademii Nauk, „Strzecha” oraz FORUM POLONII.

Nowy rozdział w dziejach „Strzechy” przypadł na lata I wojny światowej. Wielkie było brzemię obowiązków, którym musiały podołać stowarzyszenia i instytucje polskie i polonijne w rdzennej Austrii. Wówczas napłynęła do Wiednia 200-tysięczna fala uchodźców z Galicji i Bukowiny; dla nich „Strzecha” szeroko otworzyła podwoje, stając się jednym z ważnych ognisk życia społeczno-opiekuńczego, kulturalno-oświatowego i narodowego.

Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości w 1918 r. powracały do niej znad Dunaju zastępy uchodźców, a także wielu urzędników i oficerów, którzy piastowali wysokie stanowiska w organach państwa austriackiego. Wśród Polonii austriackiej przez pewien czas istniało przekonanie, że już nigdy nie będą tętnić życiem istniejące tam od dziesiątków lat stowarzyszenia i instytucje polonijne. Jednak na początku lat 20. okazało się, że w Austrii żyje ok. 50 tys. Polaków i osób polskiego pochodzenia. Wielu członków stowarzyszenia brało czynny udział w pracach polonijnych bratnich organizacji.

Z chwilą wcielenia Austrii do III Rzeszy niemieckiej (1938 r.) działalność „Strzechy” oraz innych stowarzyszeń i instytucji polonijnych została drastycznie ograniczona.

Nieco później życie organizacyjne polskiej zbiorowości etnicznej przerwała II wojna światowa.

Aktem o dużej doniosłości w dziejach diaspory polskiej w Austrii było reaktywowanie w grudniu 1945 r. Związku Polaków „Strzecha” (początkowa nazwa Klub Polski). Dużym osiągnięciem „Strzechy” po II wojnie światowej było utworzenie szkoły polonijnej, przedszkola, teatru amatorskiego, czytelni, biblioteki, chóru zespołu muzycznego oraz czasopism - „Wiadomości Polskie” i „Głos Polonii”.

Mimo wielu trudności nękających Polonię austriacką, jej życie społeczne, kulturalno-oświatowe i organizacyjne zaczęło się wartko toczyć. Z inicjatywy działaczek polonijnych w 1948 r. utworzono w ramach „Strzechy” Koło Kobiet, którego zadaniem było pielęgnowanie polskich tradycji narodowych, organizowanie kursów zawodowych, roztaczanie opieki nad uczniami szkoły polonijnej, urządzanie imprez artystycznych i towarzyskich, rozwijanie współpracy z organizacjami kobiecymi w Polsce.

„Strzecha”, podobnie jak w okresie międzywojennym, tak też od chwili zakończenia II wojny światowej po dzień dzisiejszy, utrzymuje żywe kontakty z Macierzą oraz przedstawicielstwem polskiej służby dyplomatycznej i konsularnej w Austrii. Kontakty te, zwłaszcza w latach 1949-1956, nie były wolne od wywierania na członków tego stowarzyszenia nacisków o różnym zabarwieniu ideologiczno-politycznym.

Ważnym wydarzeniem w życiu Polonii austriackiej było połączenie się ze „Strzechą” w 1991 r. niepodległościowego Związku Polaków w Austrii (utworzonego w 1945 r.). Do połączenia obu związków polonijnych przyczynili się Danuta Nemling i Bolesław Karwat.

„Strzecha” jest współorganizatorem licznych imprez patriotycznych i kulturalnych, propaguje polską literaturę, urządza obchody rocznic historycznych, polskich i austriackich świąt narodowych..Wielokierunkowa działalność „Strzechy” sprawia, że cieszy się ona zasłużonym uznaniem wśród polskiej zbiorowości etnicznej osiadłej w Austrii oraz w kołach miejscowego społeczeństwa.Wyrazem uznania dla dokonań „Strzechy” było przyjęcie jej oficjalnych delegacji przez prezydenta Austrii dr. Rudolfa Kirchschlaegera z okazji jubileuszu 80 - i 90 – lecia

Wszystko, co Związek Polaków „Strzecha” osiągnął w swej bogatej 115-letniej historii, zawdzięcza swym ofiarnym członkom, przyjaciołom – Austriakom oraz rodakom żyjącym w kraju ojczystym.

Wybrała: Barbara Husslik

Obszerną historię Związku zawierają publikacje wymienione w „Publikacjach o „STRZESZE”

 

 

Druckversion Druckversion | Sitemap
© Strzecha - Verband der Polen in Österreich